Ánh sáng không chỉ để chiếu sáng: Ánh sáng tác động thế nào đến nhịp sống tự nhiên của cơ thể?

Ánh sáng không chỉ đơn giản giúp chúng ta nhìn thấy mọi vật xung quanh - nó còn đóng vai trò điều tiết nhịp sinh học - chu kỳ sinh lý luân phiên giữa ngày và đêm. Nhịp sinh học này ảnh hưởng sâu rộng tới sức khỏe từ giấc ngủ, hormone, cảm xúc và các phản ứng cơ thể.

Trong cơ thể con người tồn tại một “đồng hồ sinh học” - một hệ thống điều khiển các quá trình sinh lý và hành vi theo chu kỳ ngày/đêm. Đồng hồ này nằm tại vùng dưới đồi của não, gọi là khu vực suprachiasmatic nucleus (SCN). Nó nhận tín hiệu chính từ ánh sáng, đồng bộ các hoạt động như giấc ngủ, thân nhiệt, hormone và nhịp hoạt động hàng ngày.

Ánh sáng đi vào mắt không chỉ giúp thị giác mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới đồng hồ sinh học. Trong võng mạc có các tế bào cảm quang đặc biệt (kể cả những tế bào không phục vụ thị giác trực tiếp) phản ứng với ánh sáng - đặc biệt là ánh sáng xanh - để gửi tín hiệu đến bộ máy điều khiển nhịp sinh học. 

Ban ngày, ánh sáng tự nhiên có thành phần quang phổ đầy đủ giúp cơ thể tỉnh táo, tăng cường hormone đánh thức như cortisol.

Ban đêm, ánh sáng yếu hoặc thiếu ánh sáng xanh sẽ kích hoạt sản xuất melatonin - hormone tạo cảm giác buồn ngủ, giúp bạn dễ vào giấc hơn.

Trong môi trường hiện đại, con người thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng nhân tạo - đèn điện, màn hình, đèn LED… Điều này có thể khiến nhịp sinh học mất cân bằng, gây ra rối loạn ngủ, mệt mỏi kéo dài, giảm hiệu suất làm việc và ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe. 

Các rối loạn nhịp sinh học liên quan tới nhiều hệ thống trong cơ thể. Chẳng hạn, khi sự sản xuất melatonin và cortisol không đều theo chu kỳ tự nhiên, biểu hiện có thể là khó ngủ, ngủ không sâu hoặc cảm giác mệt mỏi không rõ nguyên nhân. 

Trong quang phổ ánh sáng, ánh sáng xanh đóng vai trò đặc biệt vì khả năng kích thích phản ứng sinh học mạnh.

• Ban ngày, ánh sáng xanh giúp chúng ta tỉnh táo, tập trung hơn
• Nhưng nếu tiếp xúc ánh sáng xanh vào ban đêm (qua thiết bị điện tử hoặc đèn trắng mạnh), chúng sẽ ức chế sản xuất melatonin, gây rối loạn ngủ và làm lệch nhịp sinh học.